1. kafli

Stundum finnst mér ég ekki vera ég. Og stundum langar mig alls ekki að vera ég. Það væri gaman að prófa að vera enginn. Laus við áhyggjur, engar skyldur, hvorki vonbrigði né sorg. Eða vera ósýnilegur. Ráfa um götur og hrella fólki sem hlypi viti sínu fjær út um allar trissur. Það væri fjör. Tímabundið. Skrýtið hvað ég get gleymt mér þegar ég sit hérna við gluggann á Bláu könnunni og stari út. Ég tel bílana sem aka fram hjá, jafnvel fólkið og spái og spekúlera í hvernig því líður. Eins og mér komi það við. En hvernig líður fólk almennt? Þykir því gaman að lifa, nýtur það hvers augnabliks eða eru allir í tómu tjóni? Oftast tek ég þó ekki eftir neinu, gleymi mér í dagdraumum og næ ekki áttum fyrr en óvenjulegt hljóð hreyfir við mér. Ætli ég sé geimvera? Spennandi.
Það er sjarmi yfir þessu kaffihúsi í hjarta Akureyrar. Andrúmsloftið, ilmurinn, skrautið á veggjunum, málverkin, viðmót starfsfólksins, eitthvað. Ein stelpan rosasæt. Samt er ég enginn sérstakur kaffihúsagaur. En ég er einn í heiminum þegar ég drekk heitt súkkulaði með rjóma við gluggann og fæ næði til að gleyma mér. Einn í heiminum? Einmitt. Appelsínugulur og hvítur, með skott, klær og veiðihár. Ég vek enga eftirtekt. Nei, nei. En mér er alveg sama. Fólk má alveg glápa úr sér augun og spá í hvort ég sé alvöru ljón eða hvort ég hafi verið að leika í Kardemommubænum. Mér finnst gaman að hlaupa á milli leikskóla og fíflast í börnum, þykjast ætla að éta þau í einum munnbita. Þau stara og skríkja og stinga af. Ef einhver grætur tek ég af mér hausinn. Allt í plati, rassagati, strákur í ljónsbúningi. Og börnin taka gleði sína á ný. Ég fæ næstum tvö þúsund krónur fyrir hverja heimsókn. Ekki veitir af í kreppunni. Mamma að drukkna í skuldum og ég að drukkna í búningnum. Svitablaut fötin límast við líkamann. Ég nennti ekki strax heim. Má samt ekki vera of seinn því ég vil kveðja Rebekku og mömmu. Fyrsta helgarferðin þeirra suður af mörgum. Þetta helvítis krabbamein ætlar alveg að drepa mig úr áhyggjum. Elsku, góða systir.
Kannski væri frábært að vera alvöru ljón. Konungur dýranna. Geta valið úr urrandi fallegum ljónynjum. Látið aðra drepa bráðina fyrir sig en fá samt bestu bitana. Æ, ég veit það ekki.  Það er ekki sanngjarnt að fá mikið fyrir lítið. Ljónshausinn á borðinu starir á mig. Það er léttir að vera laus við þennan haus. Hvað skyldi hann vera að hugsa? Sér hann hvað er að gerast í kollinum á mér? Veit hann hvað ég verð þegar ég verð stór? Mér er sama þótt hárið sé úfið. Það tekur því ekki að hlaupa niður á klósett og renna fingrum í gegnum það fyrir framan spegil. Ég er engin pjattrófa. Hér eru engar stelpur sem gætu orðið skotnar í mér. Ef svo væri myndi hárgreiðslan örugglega ekki skipta sköpum. Úfið hár, svitadropar á enninu, furðulegar hugsanir, sleipir fingur utan um heitt kakó. Tíminn stendur í stað. Vonandi í heila öld.
Skrýtið að vera búinn með grunnskólann. Bröltið og baráttan þar tilheyrir fortíðinni. Er ég þá ekki lengur krakki? Mig langar ekki að verða fullorðinn strax. Tíundi bekkur kemur aldrei aftur og ekki heldur vinirnir eins og þeir voru. Ungir, saklausir, óþroskaðir, pínu vitlausir en oftast skemmtilegir. Ætli vinskapurinn haldist alla ævi eða tvístrast hópurinn? Auðvitað hittumst við sjaldnar þegar við finnum okkar bás, kærustu, framhaldsnám, vinnu, áhugamál. Gaman? Ég er ekki viss. Allt í föstum skorðum, ekkert frelsi.
Einkennilegt að vera kominn aftur til Akureyrar, minn yndislega heimabæ. Hitta vinina eftir rúmlega árs fjarveru. Mér finnst ég hafa fjarlægst þá. Það hefur eitthvað breyst en ég veit ekki nákvæmlega hvað. Kannski gerðist eitthvað á meðan ég var í burtu sem enginn vill segja mér, annað en að Tommi og Álfhildur voru að skjóta sér saman.  Hver veit nema þetta sé gangur lífsins; að þroskast frá æskuvinunum. Allt er breytingum háð. Kannski er Akureyri öðruvísi vegna þess að Tinna býr í Reykjavík og mér líður vel með henni. Ég vissi ekki að það væri hægt að láta sér líða vel með öðrum í þögn. Það þegir enginn eins undursamlega og hún. Og það horfir enginn eins fallega á mig og Tinna. Nema kannski Rebekka. Litla, sæta krúttið mitt. Guð, hvað mér þykir vænt um systur mína. Hún er hetja heimsins, litla kraftaverkið sem sigraðist á krabbameininu þótt hún þurfi að fara reglulega til Reykjavíkur í eftirmeðferð. Hetjan mín.
Það er erfitt að vera hrifinn af tveimur stelpum samtímis, eða þremur. Það hlýtur samt að vera hægt að elska margar í einu af því við búum yfir svo mörgum, ólíkum tilfinningum. Er ekki rými fyrir endalausa ást í hjartanu?  Álfhildur er afbrýðisöm út í Tinnu. Samt veit hún að við erum bara vinir. Kannski erum við meira en vinir því mér líður eins og Tinna tilheyri mér. Og ég henni. Samt, ég veit það ekki.
Hvort ætti ég að fara í Menntaskólann eða Verkmenntaskólann? Skiptir það máli? Tommi og Álfhildur ætla í MA en Sölvi Fannar og Lína í VMA. Hildigunnur er ánægð í MA. Kemur í ljós. Nema ég hætti í skóla og fái mér vinnu eins og mamma vill. Okkur vantar pening. Mamma segist aldrei eiga fyrir reikningunum. Samt hefur hún ekki drukkið lengi og hún reykir minna. Ég get pottþétt unnið með skólanum þótt það bitni á fótboltanum. Bónus er minn bjargvættur. Fín laun, skemmtilegt fólk, mikill hraði og hasar. Ég fíla það.
Ég er enn með litla skiltið uppi á vegg sem Kristbjörg frænka gaf mér þegar ég varð 16 ára. ,,Hefðbundið nám skapar þér starfsvettvang, sjálfsnám skapar þér auðævi.“  Er þá best að vera í skóla lífsins alla ævi? Lesa, fræðast, gúgla það sem maður  veit ekki og öðlast háskólagráðu á Netinu? Vita mikið um fátt eða lítið um margt. Ef maður vill fá gott starf í framtíðinni þarf einhverjar gráður, flagga prófum. Eru þau ekki mælikvarði á gáfur, skólagáfur? Hallærislegt. Hvað eru gáfur? Hvað með þann sem getur sungið, dansað, teiknað, leikið, skrifað en skilur ekki stærðfræði? Kvaðratrótin af hinu og þessu, mengi eða pí. Tómt píp held ég. Óli Stef handboltakappi væri pottþétt sammála mér. Kannski verður hægt að útskrifast úr sjálfsnámi af Netinu eftir nokkur ár með alheimsprófgráðu í öllu. Eða fáu. Vonandi.
Af hverju er listrænn gaur minna metinn en sá sem lærir allt eins og páfagaukur og fær að sleppa leikfimi af því hann er með bólu á rassinum? Nördinn sem sökkti sér ofan í námsbækurnar og gat þulið allt utanbókar getur valið úr atvinnutilboðum bara af því hann er með frábærar einkunnir. Samt er hann félagsfælinn, rangeygur, útskeifur, getur ekki synt 10 metra án þess að drukkna, andfúll og baðar sig ekki nema einu sinni í mánuði. Hann fær djobbið frekar en sá sem kann að lifa lífinu, hrósar, hefur þægilega nærveru og allir elska að tala við. Hver stjórnar svona gildismati? Hver getur breytt því?
Hvaða próf höfðu þeir sem skuldsettu Ísland langt upp fyrir skýin? Voru það ekki snillingarnir í bankanum sem voru með gylltar prófgráður upp um alla veggi en enga heilbrigða skynsemi? Svo stálu þeir hundruðum milljarða og sendu í banka á fjarlægum eyjum sem þeir nálgast þegar reiðin hefur yfirbugað alla á litla, spillta Íslandi. Þessir bankabjánar voru sem sagt allan tímann að hugsa um rassgatið á sjálfum sér. Hvernig er hægt að bjóða einhverjum 107 milljarða yfirdrátt. Og það útlendingi. Hverjum var mútað og hvernig? 107 milljarðar. Það eru 107 þúsund milljónir. Það ætti að veita þessum útlendingi fálkaorðinu fyrir að það eitt að fá þessa upphæð, ekki sem lánsfé heldur sem yfirdrátt. Sá tók þá aldeilis í rassgatið. Fróðlegt að reikna út greindarvísitölu þeirra sem lánuðu snillingnum. Var hægt að búast við öðru en að Ísland sykki í sjóinn með svona menn við stýrið. Jesús Kristur.
Margur verður af aurum api. Sem betur fer er ég bara ljón. Gott ljón sem gleður börn. Lífið hlýtur að verðlauna mig bráðum með fallegri gjöf. Ég sé fyrirsagnirnar fyrir mér. Rebekka laus við krabbameinið, mamma vinnur tíu milljónir í lottói, áfengisvandamálin heyra sögunni til, pabbi kominn til Íslands, ég í landsliðinu og sáttur við alla vinina. Bara tóm hamingja. Eða full hamingja. Skiptir ekki öllu. Stundum er lífið bara of flókið. Veit Guð um allt sem gerist á Íslandi? Af hverju er hann ekki fyrir löngu búinn að sópa bjálfunum burt?
Líklega er of snemmt að spá í framtíðarstarfið, láta binda sig á bás eins og belja og gera sömu hlutina þúsund sinnum á dag. Fjögur ár fram undan í framhaldsskóla. Það er pottþétt skemmtilegasta lífið núna. Krefjandi áskorun á hverjum degi, ný andlit, ferskar upplýsingar fyrir heilabúið, frábært félagslíf, miklar tilfinningar, fullt af stelpum. Það getur ekki verið slæmt að bæta við sig þekkingu þótt sumir læri yfir sig. Ef það er satt að við notum ekki nema 7% af heilanum ætti ég að geta hlaðið inn fullt af flottu efni og unnið úr því með minni heilbrigðu skynsemi. Nema ég læri yfir mig og hlaupi allsber hringinn í kringum landið. Þá kæmist ég á forsíður blaðanna. Skondið en óskemmtilegt. Stúdentshúfan er vitanlega lágmarkskrafa, lykill sem opnar margar dyr. Kannski er best að…
,,Hæ sæti, er þér sama þótt ég setjist hjá þér?“
Kvenmannsrödd kippti mér niður úr skýjunum. Hún stóð við hlið mér eins og prinsessa sem hafði sigið ofan af himnum í gylltri rólu. Geislandi fögur, með dökkt, stutt hár, brosmild og beið eftir svari. Það vantaði bara á hana merkimiðann: Til Jóels, frá Guði. ,,Hæ, kanína, má ég setjast við þetta borð?“ spurði hún glettin að nýju og ýtti við ljónshausnum. Ég var að leita að rétta svarinu.
,,Ha, já, já,“ sagði ég og ræskti mig því röddin hljómaði ekki eins og mín eigin.
,,Flott kanína.“
,,Þetta er ljón,“ sagði ég en átttaði mig samstundis á því að hún var að stríða mér.
,,Nei, er það,“ sagði hún efins, pírði augun og lagði tölvu og jakka á borðið.
Mér fannst ég hafa gert mig að fífli því hvert mannsbarn gat séð að ég var ljón, ekki kanína. Stelpan bað mig um að líta eftir tölvunni á meðan hún pantaði sér kaffi. Mér gafst ekki ráðrúm til að svara því hún hvarf á braut. Þótt ég væri enn á hálfgerðu hugarflugi starði ég á eftir henni eins og dáleiddur skólastrákur sem leit kynþokkafulla dömu augum í fyrsta skipti. Hún gat verið í kringum tvítugt, kannski átján, kannski tuttugu og tveggja. Í þröngum gallabuxum, sportlegum skóm og hvítri fleginni skyrtu. Hreyfði sig eins og ljónynja sem var fullkomlega meðvituð um eigin kynþokka. Öll ljón Afríku fylgdust með henni. Svo talaði hún fallega ensku. Hlaut að vera systir Angelinu Jolie. Nema Angelina hafi ættleitt hana.
Skyndilega fannst mér ég vera asni. Ég strauk yfir ennið, renndi fingrum í gegnum hárið, þráði að komast úr þessum fáránlega búningi. En ég var ljón í búri, komst hvergi og vildi í raun miklu frekar láta klappa mér en öðlast frelsi. Af hverju gat þessi dama ekki dúkkað upp undir öðrum kringumstæðum? Til að mynda heima hjá mér, undir miðnætti. Hún myndi ekki lenda í biðröð við dyrnar.
Það var fámennt á kaffihúsinu þótt klukkan væri langt gengin í fimm á föstudegi. Hvar voru allir kaffiþyrstu Akureyringarnir eða fótalúnu ferðamennirnir? Mig skorti ekki félagsskap en fámennið var óvanalegt.  Og af hverju vildi þessi ókunnuga dama setjast hjá mér frekar en að njóta þess að vera í næði? Ekki það að ég væri líklegur til að vera með leiðindi en mannlausu borðin voru fleiri en þau uppteknu.
Hún kom brosandi til baka og horfði á mig eins og hún hefði beðið í hundrað ár eftir hitta mig. Týndi kærastinn loksins kominn í leitirnar. Ef til vill aðeins of ungur. Ég minntist þess ekki að hafa nokkurn tímann séð þessa dömu og er ég þokkalega kvenglöggur.
,,Fyrirgefðu ef ég er of uppáþrengjandi,“ sagði daman þegar hún lagði frá sér kaffibollann og settist. ,,Kaffið bragðast miklu betur ef maður hefur félagsskap. Hefurðu smakkað latte, tvöfaldan? Viltu smakka?“
,,Nei, takk.“
,,Alveg rétt, kanínur drekka bara kakó.“ Hún brosti og skapaði sér meira rými með því að ýta við ljónshausnum. ,,Er sirkus í bænum eða ertu reyna að ganga í augun á mér?“
Ég var í stökustu vandræðum, vissi ekki hversu alvarlega ég ætti að taka þessari dömu. Var hún almennt svona opinská eða fór hún mannavillt. ,,Uh, ég … uh … var að leikskóla heimsækja og börn við að leika.“ Enskan mín hljómaði eins og rússn-enska, orðin rötuðu ekki út í réttri röð og ég var óvenju harðmæltur. Tungan lét ekki að stjórn.
,,Það er göfugt. Mmmmm, gott latte hérna,“ sagði daman og opnaði tölvuna. ,,Vinnurðu sem kanína allan daginn? Þú ert enn sveittur á enninu og hárið klesst og ruglað.“
Ég strauk í gegnum lubbann og kreisti fram bros. ,,Nei, þetta er bara aukavinna. Ég … ég vinn í Bónus á daginn og stundum um helgar. Það er matvöruverslun, þú veist, bleika svínið.“
,,Aha, kanína sem vinnur fyrir svín. Hljómar spennandi eða grunsamlegt. Ertu kannski Bleiki pardusinn?“
,,Ha, nei, nei, bara Jóel.“ Enn varð ég eins og asni og það munaði engu að ég roðnaði. Kannski ég ætti að skipta um búning. Hann hlaut að herða of mikið að gáfnataugunum.
,,Hæ, ég heiti Ania, með einu n-i og einu i-i. Ég þarf rétt sem snöggvast á kíkja í tölvuna og svo skulum við spjalla. Er ekki örugglega netsamband hérna?“
,,Jú, jú,“ svaraði ég ákveðinn þótt ég vissi að netsambandið kæmi frá Eymundsson handan götunnar. ,,Það er fínt samband á borðunum við gluggann af því þá nær maður sambandi við bókabúðina hinum megin við götuna.“
,,Er sem sagt ekkert netsamband á þessu kaffihúsi?“
,,Eiginlega ekki,“ sagði ég vandræðalega. ,,En samt …“
,,Þú varst að segja að það væri netsamband hér en svo berst það frá öðru húsi. Ertu að bulla í mér? Ég get ekki stolið sambandi frá …“
,,Ég meinti a … a … a …  það er netsamband við þetta borð en …“
,,Það er komið,“ sagði hún glöð og sendi mér fingurkoss. ,,En veikt er það. Takk samt.“
Á augabragði hvarf Ania inn í tölvuna eins og hún yrði að bjarga heiminum innan 30 sekúndna. Hún leit upp stöku sinnum og brosti til mín. Ég reyndi að stara út um gluggann en augun hvörfluðu alltaf jafnóðum að henni. Ég mældi andlitsdrættina út eins og listmálari sem var í þann veginn að leggja grunn að listaverki lífsins. Húðin brúnleit, augun skærblá, leitandi augnaráð, nefið fagurlega mótað og varirnar þykkar og nautnalegar. Hún hlaut að vera fyrirsæta. Eða prinsessa. Ég gat ekki ímyndað mér að hún væri frá Bandaríkjunum.
Ótal spurningar brunnu á vörum mínum. Hver er hún, hvað er hún að gera á Íslandi, hversu gömul og af hverju beið hún ekki með að kveikja á tölvunni úr því kaffið bragðast betur í félagsskap?  Ania leit stöku sinnum út um gluggann, eins og hún ætti von á einhverjum og gaf öllum gaum sem komu inn á Bláu könnuna. Þrátt fyrir hið frjálslega fas var hún vör um sig. Mig langaði að sjá hvað hún væri að skoða í tölvunni. Varla var hún að bæta mér við sem vini á feisið. Þá hefði hún orðið vinur númer 199.  Ég hefði frekar kosið að verða raunverulegur vinur hennar.
Skyndilega fannst mér eins og það væri að líða yfir mig. Ljónshamurinn þrengdi að mér og ég náði varla andanum. Skottið pirraði mig enda lá það undir annarri rasskinninni. Samt kunni ég ekki við að móðga hana með því að standa upp. Vitanlega var það samt engin móðgun. Mig langaði að spyrja hvort hún yrði lengi á Íslandi. Huglausa ljónið kom ekki upp orði. Líklega sá hún í gegnum mig og talaði því um mig sem kanínu. Tinna og Hildigunnur lesa mig eins og opna bók. Samt telst ég nú frekar lokaður, held ég. Svo kemur einhver ókunnug Ania og lætur eins og við séum aldavinir, nema hvað hún hvorki kyssti mig né faðmaði. Hún hlaut að lesa hugsanir því hún leit upp frá skjánum, alvörugefin, horfði stíft í augun á mér sem áttu erfitt með að halda fókus og sagði svo hátíðlega: ,,Þú ert fallegur og spennandi strákur.“
Ég þakkaði pent með einu orði; TAKK og ætlaði líka að segja að hún væri falleg þegar hún reis upp. ,,Ég ætla að fá mér lítinn espresso. Drekkur þú kaffi?“
,,Auðvitað,“ laug ég án þess að hjartað tæki aukaslag.
,,Viltu espresso, cappuchino eða …?“
,,Bara espresso núna. Einfaldan.“
Hún var varla hálfnuð með sinn latte og nýsest. Skyldi hún vera ofvirk? Ég var gjörsamlega að bráðna. Ég ákvað að fara úr búningnum fyrir ofan mitti, annars yrði mér mokað út  sem líkamsmauki. Hvílíkur léttir að vera bara hálft ljón. Skipti engu þótt svitablautur íþróttabolur kæmi í ljós.
Ania kom til baka að vörmu spori með tvo kaffibolla. Ég þakkaði fyrir mig. Hún hlaut að halda að ég væri að minnsta kosti átján ára úr því ég vildi kaffi.
,,Ertu nýorðinn 16 ára,“ spurði hún þegar hún settist. Hvað var eiginlega að henni? Verulega pirrandi þegar fólk er svona nákvæmt. Ég hefði alveg viljað vera átján eða nítján það sem eftir lifði dags. Þess vegna tuttugu og fimm ef það hentaði henni.
,,Nei, ég er að verða sautján,“ sagði ég karlmannlega og brá bollanum upp að vörunum. Starði síðan á hana eins og Daniel Craig starði á fallega mótleikarann í nýjustu
Bond-myndinni.
,,Hvenær?“
,,18. janúar.“ Ég gretti mig svakalega því kaffið var á bragðið eins og svart eitur. Hver drekkur svona óþverra? Djíses!
,,Á næsta ári? Þá ertu nýorðinn sextán,“ sagði hún og augun iðuðu af glettni. ,,Það eru rúmir sjö mánuðir þangað til þú verður sautján.“
,,Ertu stærðfræðiséní?“ spurði ég pínu pirraður yfir því að vera að neyða kaffið ofan í mig til að ganga í augun á henni og líka yfir því hversu nákvæm hún var. Ég seildist í sykurkarið sem var á bak við tölvuskjáinn og tók fimm sykurmola án þess að hún yrði þess vör. Ég reyndi að flýta fyrir bráðnun molanna með því að stinga skeiðinni í þá hvað eftir annað.
,,Hvað heldurðu að ég sé gömul?“
,,Átján eða tuttugu og tveggja og allt þar á milli.“ Mér fannst ég fyndinn þótt ég brosti ekki. Samt langaði mig að segja sjötíu og tveggja.
,,Þú ert nálægt því. Nítján.“
,,Hvaðan ertu?“
Hún svaraði ekki strax heldur leit á mig eins og hún væri að velta því fyrir sér hvort hún ætti að segja til sín. Mín vegna mátti hún hugsa sig um til morguns.  ,,Ég er blönduð, eiginlega alþjóðleg. Ég er með þrjú vegabréf sem getur komið sér vel. Ég veit varla hvaðan ég er eða hvar mig langar að búa.“
,,Býrðu á Akureyri?“
Ania leit annars hugar út um gluggann og fylgdist með svörtum bíl aka löturhægt fram hjá. Ég kannaðist ekki við bílinn og svört filma á rúðunum kom í veg fyrir að ég sæi ökumanninn. Hún leit á klukkuna og fékk sér stóran sopa af kaffi. Leit síðan aftur út.
,,Værirðu til í að hafa auga með tölvunni á meðan ég skrepp á snyrtinguna?“